کد خبر: 8662 تاریخ انتشار: ۱۳۹۴ شنبه ۲۰ تير 1:44 عصر نسخه چاپی نسخه چاپی
292 ارسال به دوست ارسال به دوست



تنگه استراتژیک هرمز٬ تنگه اُحد جمهوری اسلامی ایران


****

در میان  تنگه ها و گذرگاه های آبی وجود دارند که از لحاظ استراتژیک بسیار مهم تلقی می شوند. در این میان تنگه جبل الطارق، تنگه مالاکا، کانال پاناما، کانال سوئز و مسلماً تنگه هرمز از جمله گذرگاه هایی هستند که نامشان به آسانی به اذهان خطور می کند.

تنگه هرمز بنا بر توصیفات مفسران و کارشناسان اقتصادی ، سیاسی ، جغرافیایی و کنشگران حوزه اقتصاد دریا ،گذرگاه آبی باریکی است که دریای عمان را در جنوب شرق به خلیج فارس در جنوب غرب متصل می کند. ایران در ساحل شمالی و امارات متحده عربی در ساحل جنوبی این تنگه واقع شده اند. تنگه هرمز در باریکترین قسمت 34 کیلومتر عرض دارد. پهنای گذرگاهی که کشتی ها در آن رفت و آمد می کنند تنها 9 کیلومتر است که با در نظر گرفتن 3 کیلومتر منطقه حائل میان کشتی هایی که در جهت مخالف از کنار یکدیگر عبور می کنند، این تنگه تنها گذرگاه دریایی است که مناطق وسیعی از کشورهای صادرکننده نفت حاشیه خلیج فارس را به آب های آزاد متصل می کند.

بیش از 90 درصد نفت صادره از خلیج فارس و یا به عبارتی نزدیک به 17 میلیون بشکه نفت در روز از این تنگه عبور می کند. با توجه به اینکه نزدیک به دو پنجم نفت دنیا از طریق تنگه هرمز به بازارهای جهانی فرستاده می شود، این تنگه یکی از شراین اصلی نفتی دنیا محسوب می گردد. با توجه به این حقایق، اگر تنگه هرمز در کنترل ایران قرار بگیرد و یا توسط این کشور بسته شود، تنها حدود 3 میلیون از 17 میلیون بشکه نفت صادره از این منطقه می تواند از طریق خط لوله نفتی بین عربی که حدود 2 هزار کیلومتر طول دارد از طریق خاک عربستان سعودی به دریای سرخ انتقال یابد.


با این وجود هیچگونه آلترناتیوی برای انتقال 18 درصد از گاز طبیعی مایع مصرفی در دنیا که از قطر و امارات متحده عربی صادر می شود وجود ندارد. در نتیجه بستن تنگه هرمز و یا تحت کنترل گرفتن رفت و آمد در این تنگه تأثیری جدی بر بازارهای جهانی انرژی و همین طور بازارهای آشفته بورس خواهد داشت. در صورت افزایش تنش ها میان ایران و آمریکا تنگه هرمز مکانی است که نه تنها برای مخالفین بلکه برای تمام دنیا حائز اهمیت خواهد بود.

اگر در میان بیش ار ۲۰۰ کشور کوچک و بزرگ جهان بخواهیم 10 گانه ای از کشورها را که اهمیت فوق العاده ای از لحاظ ژئواستراتژیک و ژئوپولتیک دارند ، نام ببریم یکی از آن کشورها کشور عزیزمان،جمهوری اسلامی ایران است که این موضوع اهمیت و ارزش موقعیت بی همتا و کم نظیری را برای امنیت و ژئواستراتژیک جمهوری اسلامی ایران فراهم آورده است.از سویی راهبردی ترین مرز ایران را اگر بنا باشد متصور باشیم، قطعا تنگه ی فوق العاده راهبردی و حیاتی”هرمز” خواهد بود.تنگه ی هرمز همان قدر اهمیت دارد که تنگه ی احد در صدر اسلام و در جنگ احد مورد توجه ویژه حضرت رسول (ص)بود . و غفلت از این تنگه به همان حد زیان آور است که رزمندگان صدر اسلام از غفلت به تنگه ی احد زیان دیدند. هرمز اما امروز “تنگه ی احد ایراناست.

منابع استراتژیک فسیلی جهان بعنوان مواد اولیه و ورودی کثیری از کمپانی های بزرگ دنیا که تولید بسیاری از کالاهای مورد نیاز جهانیان را ماموریت دارد و از این رهگذر تعاملات سیاسی جهان را موثر و متاثر از یکدیگر میسازد ، این منابع از یک جغرافیای اختصاصی برخوردار است که باز ژئواستراتژیک منطقه خاورمیانه است که جغرافیای اختصاصی منابع فسیلی را در خود دارد ، بگونه ای که بالغ بر ۶۰ درصد منابع فسیلی دنیا در منطقه خاور میانه واقع شده که تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران حدود ۶۰ درصد از منابع استخراجی از طریق این تنگه به سایر نقاط جهان منتقل میشد.اما تحولاتی که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی روی داد سبب شد تا قدرتهای جهانی به فکر ایجاد آلترناتیوی برای این آبراه حیاتی بیفتند که از جمله آنها میتوان به طراحی خط لوله های انتقال نفت،همچون خط انتقال نفت از ظهران عربستان به دریای سرخ و چندین خط لوله نفتی دیگر اشاره کرد که به رغم کاستن حجم نفت ترانزیتی از این تنگه، به علل مختلف،از جمله واقع شدن قلب ایدئولوژی اسلامی در این منطقه حساس و وجود بازار مصرف ویژه ای که به دلیل فروش نفت در منطقه وجود دارد،موفق به کاستن از اهمیت تنگه هرمز نشدند.

مختصات جغرافیایی تنگه هرمز از حد فاصل خط فرضی بین بندر فجیره امارات در دریای عمان تا بندر جاسک(راس الکوه) آغاز و تا خط فرضی بین شارجه امارات ، ابوموسی ، تنب کوچک و بزرگ و پوزه قشم(دلاوران) امتداد می یابد. این تنگه به مثابه یک گلوگاه برای خلیج فارس (که یک دریای بسته محسوب میشود) عمل میکند و هر نظامم حاکمیتی که کنترل تنگه را در اختیار داشته باشد میتواند بر کل خلیج فارس تسلط داشته باشد.


تنگه هرمز به دو منطقه آبراه بین المللی تقسیم شده است.یک آبراه ورودی و یک آبراه خروجی.یعنی هیچ کشتی ای طبق قوانین بین المللی حق ورود از آبراه خروجی را ندارد و برعکس.دلیل این تقسیم بندی ترافیک بالای موجود در تنگه است که بطور تقریبی هر پنج دقیقه یک کشتی از آن عبور میکند،و در صورت عدم رعایت تقسیم بندی موجود،حوادث و تصادفات دریایی ناگواری روی خواهد داد و تنگه را از نظر زیست محیطی با خطر آلودگی مواجه خواهد ساخت.


عرض تنگه در باریک ترین نقطه ۲۶.۵ مایل دریایی است که در حدفاصل بین جزیره هنگام و جزیره لیتل کوئین عمان واقع است.این ۲۶.۵ مایل نیز از هر دو طرف دارای محدودیت های عمق میباشد که نهایتا ۱۶ مایل از آن مناسب برای کشتیرانی است.

جزایر استراتژیک ایرانی و امنیت خلیج فارس


جزایر ایرانی لارک،ابوموسی،تنب بزرگ و تنب کوچک که در تنگه هرمز واقعند، به عنوان رینگ دفاعی تنگه،از اهمیت استراتژیک ویژه ای برخوردارند.جزایر ابوموسی،تنب بزرگ و تنب کوچک با تشکیل حالت نعل اسبی در تنگه هرمز امکان بهره برداری نظامی برای تسلط بر تنگه را برای جمهوری اسلامی ایران فراهم میسازند.جزیره های کناری مثل لارک که مشرف بر تنگه میباشند و امکان رصد هرگونه عبور و مرور از تنگه را فراهم میسازد و جزیره قشم که پایگاه های نظامی موجود در تنگه را در خود جای داده است،نقش پشتیبانی را ایفا میکنند. (هر کدام از جزایر نامبرده دارای ماموریتی اختصاصی در سیاست های ژئوپولیتیک جمهوری اسلامی را دارا هستند)


امنیت کامل خلیج فارس از سال ۱۳۷۶ (از دهانه فاو تا تنگه هرمز) برعهده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واگذار شده واز تنگه هرمز تا خلیج گواتر به عهده نیروی دریایی ارتش گذاشته شده است.

طرح کانال آلترناتیو تنگه

کانال جایگزین تنگه هرمز طرحی است از سوی امیر نشین دبی مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس این طرح قرار بود،با ساخت کانالی از داخل این کشور، سواحل امارات در دریای عرب (در جنوب شرقی امارات) به سواحل این کشور در خلیج فارس(در شمال امارات) متصل شود.طول این کانال ۱۸۰ کیلومتر و هزینه احداث آن ۲۰۰ میلیارد دلار برآورد شده بود. هدف از اجرای آن خنثی سازی خطر احتمالی جمهوری اسلامی مبنی بر بستن تنگه هرمز در صورت حمله نظامی به جمهوری اسلامی ایران بوده است که البته بدلیل بالارفتن توان نظامی جمهوری اسلامی ایران و عدم وجود توجیه نظامی و اقتصادی برای طرح،هم اکنون اجرای آن متوقف شده است.

تهدید و میزان امکان پذیری مسدود کردن تنگه
 

عمق متوسط خلیج فارس بنابر تازه ترین پیمایش دقیق سازمان نقشه برداری ۳۰ الی ۳۵ متر میباشد که عمیق ترین نقطه آن در تنگه هرمز واقع شده و بالغ بر ۹۰ متر است که هرچه به سمت دریای عمان پیش برویم عمق تنگه افزایش پیدا میکند.با توجه به عمق تنگه و امکان استفاده از حربه مسدودسازی تنگه به عنوان یک تاکتیک،جالب است به این نکته اشاره شود که علیرغم مطرح شدن برخی احتمالات مبنی بر غرق کردن شناورها برای مسدود کردن تنگه(در صورت حمله نظامی به ایران)،مسدودسازی به این روش عملا امکان پذیر نیست.چون با توجه به طول ۲۶.۵ مایلی تنگه و همچنین با توجه به اینکه بزرگترین نفتکش های موجود ۳۵۰ متر طول و نهایتا ۴۰ متر ارتفاع دارند،برای انجام این کار باید بالغ بر ۱۰۰ نفتکش غول پیکر در تنگه غرق شود که عملا ممکن نیست.تنگه هرمز در واقع به وسیله تاکتیک های نظامی و دفاعی بسته میشود،که در این مورد نیز اهمیت جزایر سه گانه بسیار هائز اهمیت است.توان موشکی جمهوری اسلامی امروز در سایه تلاش ها و رشادت های دلیر مردان نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران به مرحله ای از توانمندی رسیده که توانایی هدف قرار دادن ناوهای نظامی را حتی در اقیانوس هند نیز دارا میباشد.

حضور نیروهای آمریکایی در خلیج فارس


در طول سال های گذشته حجم حضور نیروهای آمریکایی در منطقه متفاوت بوده است.بیشترین حضور ناوهای آمریکایی مربوط به جنگ اخیر عراق در سال ۱۳۸۲ است که طی آن حدود ۳۰۰ شناور نظامی در منطقه حاضر شدند.بعد از فروکش کردن شدت جنگ این حجم کاهش پیدا کرد و به متوسط بین ۱۷۰ شناور تقلیل یافت.بعد از دستگیری ملوانان انگلیسی در منطقه این امر به شدت کاهش یافت و به کمترین میزان خود در ده سال گذشته رسید که هم اکنون تعداد کل شناورهای نظامی کشورهای مختلف از جمله آمریکا به ۸۵ فروند میرسد. نیروهای آمریکایی بعد از این اتفاق حضور محتاطانه تری را در منطقه تجربه کردند.بطوریکه برای جلوگیری از تکرار افتضاحی که برای ملوانان انگلیسی پیش آمد، ناوگان نظامی آمریکا،حاضر در خلیج فارس،دستور یافت که به استثنای شرایط ویژه،هیچگاه وارد آبهای انحصاری اقتصادی ایران نگردد و به هیچ وجه به شناورهای نظامی ایرانی نیز نزدیک نشود.در واقع پس از این اتفاق در سال ۱۳۸۶ تسلط و هژمونی کامل منطقه خلیج فارس در اختیار نیروهای ایرانی قرار گرفت و خلیج فارس به عرصه نمایش قدرت نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد.بطور مثال در رزمایش هایی که توسط نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در سالهای گذشته انجام میشد نیروهای دریایی سپاه و ارتش از آبهای انحصاری اقتصادی کشورمان فراتر نمیرفتند،اما بعد از این اتفاق مانورهای دریایی نیروهای دریایی کشورمان در محدوده ۱۲مایلی کشورهای همسایه انجام میشود،بدون اینکه با هشدار یا مقاومتی از ناحیه نیروهای آمریکایی و کشورهای همسایه مواجه شود.


پی نوشت ۱: هفده جزیره ایرانی در خلیج فارس وجود دارد.
پی نوشت ۲: هرمایل دریایی امروزه معادل دقیقا ۱۸۵۲ متر تعریف میشود.

                                            منابع وامار مورد استفاده : مرکز تحقیقات استراتزیک مجمع تشخیصت مصلحت نظام

 

تراب ذاکری -  رئیس شورای نخبگان هرمزگان در کمیسیون نخبگان مجمع تشخیص مصلحت نظام

 







نظرات


تا کنون نظری برای این خبر ارسال نشده است

 

نظر شما

نام:  
پست الکترونیکی:  
نظر شما:  


    صدا       فیلم     تلویزیون    رادیو
جایگاه واقعی برخی از اقشار در انتخابات مشخص شد/ برای سال ها به معاندان خوراك دادند/تداوم احضار فرمانداران و مدیرانافزایش دمای روزانه تا ششم خرداد"زمین سرخ" هرمزگانی عکس روز نشنال ژئوگرافی شدبستکی‌ها بیشترین رای را به روحانی دادندچون به شورا می روند آن کار دیگر می‌کنند حرکت پنج رستوران سوئدی به سمت قشم / راه‌اندازی خط مسافری دریایی قشم دبی/تلاش برای خرید کروز از ایتالیاارتفاعات هرمزگان از امروز رگباری می‌شود احتمال آغاز فعالیت دانشکده نفت دانشگاه هرمزگان/ توقف پذیرش دانشجو در علمی کاربردی تایدواترقانون اجازه خروج همسر از کشور اینبار دامن پرچم دار المپیکی را گرفتواعظی: کارانه را ما فیلتر نکرده ایم از حلق آویز با چادردختر14 ساله در تا طناب دار مرد 36 ساله در تیروربازیار ناشی نخلستان را بی ‌بَر کرد!انتصاب اعضای هیئت‌رئیسه شورای هماهنگی نمایندگان ادوار هرمزگان در ستاد روحانیآبشورکی سریع‌ترین شتر ایرانراه‌اندازی خط کشتیرانی جدید از هندوستان به بندرعباسکشف محموله گردوی قاچاق در کیش/ عدم صلاحیت گمرک نخل‌تقی در ترخیص کالاهای توقیفی اخیرمستند تلویزیونیِ روحانی سانسور شدژئوپارک قشم به شبکه جهانی یونسکو پیوستنزدیک به 64 درصد مردم در انتخابات شرکت می کنندموج؛ جشنواره‌ای موفق یا فصلی برای موج‌سواریسرمایه گذاری 500 میلیون دلاری هندی ها در بندر رقیب شهید رجاییمخالفت با تحقیق و تفحص از عملکرد مناطق آزادکدام را باور کنیم!دانش آموزان شیب‌درازی در قشم آموزش‌های محیط زیستی دیدند اداره کل غذا، دارو و استاندارد قشم پتانسیل تبدیل به آزمایشگاه‌ معتمد منطقه را دارد بررسی ویژه رد صلاحیت‌ها در بندرلنگه"ابوالقاسم جراره" رئیس ستاد رئیسی در هرمزگان شد"معتمدی" سکاندار ستاد میرسلیم در هرمزگان شدلنج سوخت/ناخدای 60 ساله کنگی غرق شدسیستان و بلوچستان مقصد نخستین سفر تبلیغاتی رئیسیزمان پخش اولین مناظره انتخاباتی مشخص شدحضور فعالان پتروشیمی قشم در سیزدهمین همایش بین المللی IPF تهرانپخش مناظرات به صورت زنده ، مطالبه ملی است داوودی : استفاده 50 درصد بانوان هرمزگان از دخانیات نادرست استآغاز ساماندهی چاه های تلا در بندر تاریخی لافت قشم قوت‌گیری احتمال سفر دکتر روحانی به هرمزگان"مرد بزرگ" اثر هنرمند هرمزگانی در قاب منتخب نشنال جئوگرافیک+تصویرتحلیل جلایی‌پور از احتمال رقابت قالیباف و روحانیپشت پرده تکذیبیه حمایت از رئیسی توسط جبهه پایداریشکل‌گیری موج پالم یک حرکت اشتباه استراتژیک بود